امام سجاد(ع)؛ معمار جهاد خاموش در عصر خفقان

پس از فاجعه عظیم عاشورا، تصور بسیاری بر این بود که نهضت اهل‌بیت(ع) به پایان راه رسیده است؛ اما تاریخ نشان داد که رسالت عاشورا تازه آغاز شده بود. امام سجاد(ع) در شرایطی عهده‌دار امامت شد که بنی‌امیه با سیاست ارعاب، تحریف و حذف فیزیکی مخالفان، فضای جامعه اسلامی را به شدت بسته بودند. در چنین شرایطی، هرگونه قیام مسلحانه به معنای نابودی کامل جریان حق بود.

امام سجاد(ع) با درک عمیق از مقتضیات زمان، شیوه‌ای نوین از مبارزه را پایه‌گذاری کرد؛ مبارزه‌ای آرام، عمیق و اثرگذار. «دعا» در نگاه آن حضرت صرفاً مناجات فردی نبود، بلکه رسانه‌ای هوشمندانه برای انتقال معارف ناب اسلامی، افشای ظلم حاکمان و تربیت نسل آگاه به شمار می‌رفت. صحیفه سجادیه، به‌درستی «زبور آل محمد» نام گرفت؛ کتابی که در دل دعا، آموزه‌های توحیدی، اجتماعی، سیاسی و اخلاقی را به جامعه منتقل کرد.

از سوی دیگر، «رساله حقوق» امام سجاد(ع) منشوری جامع از حقوق متقابل انسان‌هاست؛ متنی که قرن‌ها پیش از شکل‌گیری گفتمان حقوق بشر، کرامت انسان را در همه ابعاد فردی و اجتماعی تبیین می‌کند. این رویکرد نشان می‌دهد که امام، اصلاح جامعه را از مسیر اصلاح فکر، اخلاق و رفتار انسان‌ها دنبال می‌کرد.

امام سجاد(ع) همچنین با زنده نگه داشتن یاد عاشورا، گریه آگاهانه و تبیین مظلومیت اهل‌بیت(ع)، اجازه نداد روایت تحریف‌شده حاکمیت اموی بر افکار عمومی غالب شود. اشک‌های او، فریادی خاموش علیه ظلم و سندی زنده از جنایت کربلا بود.

امروز، در عصر جنگ روایت‌ها و تحریف حقیقت، سیره امام سجاد(ع) برای جامعه اسلامی به‌ویژه نسل جوان، الگویی راهبردی است. آن حضرت به ما می‌آموزد که در شرایط فشار و محدودیت، «روشنگری هوشمندانه»، «کار فرهنگی عمیق» و «تربیت انسان متعهد» می‌تواند از هر ابزار دیگری اثرگذارتر باشد.

ولادت امام سجاد(ع)، فرصتی برای بازخوانی این حقیقت است که تداوم راه حق، همیشه در هیاهوی شمشیرها رقم نمی‌خورد؛ گاه در سکوتی آگاهانه، دعایی عمیق و تربیتی ماندگار، تاریخ ساخته می‌شود.